Juiste persoon op juiste plek

door Patricia van der Zalm. dinsdag 25 maart 2008 bndestem

Dinsdag 25 maart 2008 - Werknemers worden gelukkiger van een leidinggevende die hen ondersteunt en van interessant werk, dan van een lease-auto of een bonus.

Gewetensvolle mensen leveren in het algemeen relatief goede prestaties. Personen die sterk gericht zijn op geld, hebben op termijn betrekkelijk weinig kans op geluk, zegt arbeids- en organisatiepsycholoog dr. Rendel de Jong. Het krijgen van loonsverhoging, een lease-auto, een laptop of een bonus maakt waarschijnlijk even een beetje gelukkig, maar het went ook snel. "Hetzelfde geldt voor promotie. Heel leuk, maar als het bijbehorende werk minder bij je past, ebt dat prettige gevoel snel weg. Het hebben van een inspirerende leidinggevende scoort wat betreft waardering hoger dan het krijgen van meer geld."

De Jong, werkzaam bij de Universiteit Utrecht, doet onderzoek naar het effect van persoonlijkheid op geluk en (werk-)prestaties. "Twee vragen nemen daarbij een centrale plaats in: doe je de dingen die je leuk vindt en word je daarbij niet gestoord door kwellende symptomen? Ik kijk naar mensen in hun context: welke invloed heeft iemands persoonlijkheid op wat hij doet, en omgekeerd. Heb je bijvoorbeeld nog bewegingsvrijheid om zelf iets aan je omstandigheden te veranderen?"

Uit een recent onderzoek op de opleidings- en banensite 123studie.nl blijkt dat bijna driekwart van de beroepsbevolking in Nederland niet tevreden is met zijn huidige werk. Dat aantal lijkt De Jong tamelijk veel. "Het ligt er aan hoe je de vraag formuleert. Ik zou zelf zeggen dat de meeste werknemers redelijk tevreden zijn. In diverse onderzoeken die ik wat beter ken, scoren werknemers gemiddeld een 7 op een tevredenheidschaal van 10. Leidinggevenden geven gemiddeld een 7,2 voor de kwaliteit van hun werk, medewerkers zijn daar met gemiddeld een 6,8 ook behoorlijk tevreden over."

Niettemin kunnen omgevingsfactoren, zoals dreigend verlies van je baan, forse effecten hebben op de tevredenheid. Dat zou betekenen dat werknemers de afgelopen tien jaar steeds minder te spreken zijn over hun werk. Fusies, reorganisaties en ontslaggolven zijn immers aan de orde van de dag. "Het vertrouwen in de toekomst schommelt sterk", zegt De Jong. "Er kan sprake zijn van een dip, waarna de situatie zich meestal weer herstelt. De manier waarop het management veranderingen doorvoert, is cruciaal voor de effecten op gezondheid en prestaties."

Naast de tevreden werknemers is er ook de groep van 20 tot 25 procent die níet gelukkig is op het werk. "Die ontevredenheid komt vaak doordat de persoon niet past bij de werksituatie of het soort werk dat hij doet. Ben je geïnteresseerd en ondernemend, dan ben je in de journalistiek op je plek. Maar voor een leraar kunnen die karaktereigenschappen reden voor een burn-out zijn. Een eigengereide of artistieke persoonlijkheid past waarschijnlijk niet zo goed bij Defensie."

Soms heeft de ontevredenheid over het werk te maken met de (omstandigheden van de) baan zelf, soms met het beroep. "Als academicus kun je leidinggevende worden. Dat gaat prettiger als je redelijk extravert, gewetensvol en vriendelijk bent. Maar je kunt ook besluiten om professional te blijven, bijvoorbeeld door onderzoek te doen. Het is dan minder een probleem als je een aantal eigenschappen niet of minder hebt, zoals stabiliteit, vriendelijkheid en sociale aard. In het algemeen moet je je in een baan afvragen of er genoeg uitdaging is, genoeg variatie en autonomie: kun je zelf je werk indelen, plannen, kun je zelfstandig werken? Zijn er regels en houvast, of heb je het gevoel dat je zwemt? En hebben leidinggevenden, collega's of klanten waardering voor wat je doet? Heb je, met andere woorden, eer van je werk?"



Werk vooral leuk willen vinden, klinkt niet altijd even realistisch. Veel werkzaamheden zijn gewoon vervelend, maar horen er wel bij. "Het leven is geen pretpark, er moet brood op de plank komen. Tussen die twee moet je laveren en een bepaald evenwicht zien te vinden. Natuurlijk horen vervelende karweitjes erbij. Maar als je ze kunt afwisselen met leuke dingen is dat niet erg. Bovendien is het minder naar samen met collega's ergens de schouders onder te zetten dan dat je onder toeziend oog van een irritante leidinggevende vervelende klussen moet doen."

Hoe verklein je de kans dat je terechtkomt in een verkeerde baan of bij een 'fout' bedrijf? "Door je vooraf goed te informeren. Stel tijdens een sollicitatie vragen over het bedrijf. Zo krijg je een beeld van de werkzaamheden die je moet doen en van de omstandigheden waaronder. Kun je thuis werken, is het werk zelfstandig en gevarieerd? Zijn er leermogelijkheden? Hoe is de sfeer? Veel mensen stellen die vragen niet. Toch kan zo'n 'omgekeerde sollicitatie' veel ergernis en onvrede voorkomen."

Vergeleken met andere landen doen Nederlandse werknemers het op hun werk niet zo slecht, vindt De Jong. "Kijk naar een land als de Verenigde Staten, waar veel goedverdienende middenklassers door de mindere economie hun baan kwijtraken en in de problemen komen. Dankzij de sociale zekerheid zijn die uitschieters in Nederland veel kleiner. Dat scheelt veel narigheid, zowel economisch als qua welbevinden."